Maar daarin vergissen ze zich toch. Want het is er nog allemaal. De walkant, de vloeddeur aan de havendijk, de oude muren, en zelfs het havenkanaal tekent zich nog af tussen de Noordlandseweg en de havendijk. En wat er van de oude haveningang bij de aanleg van de Theodorushaven verdween, komt bij de ontwikkeling van Schelde Veste – opvolger van het veelbesproken plan Bergse haven – weer boven de grond. Alleen de Krabben zwemmen en poloën nu in de Schelp.

Werkgroep

Ook het uit 1584 stammende fort Valckenburch ofwel de Waterschans, is er nog steeds. Weliswaar beschadigd, maar nog steeds in zodanige staat dat herstel mogelijk is. En dat is het doel van een brede, nog steeds groeiende, werkgroep bestaande uit erfgoedorganisaties en watersportverenigingen. Op 31 augustus organiseerde deze werkgroep een bijeenkomst voor belangstellenden waarin de geschiedenis en de betekenis van de Waterschans door Prof. Dr. J.M.G. Leune uit de doeken werd gedaan. De Waterschans vormde een cruciaal draaipunt in de diverse verdedigingslinies; nl. de linie van de Eendracht, de West Brabantse Waterlinie tussen Bergen op Zoom en Steenbergen, en de Staatse linie tussen Bergen op Zoom en Antwerpen. De Waterschans maakte tevens dat de vesting Bergen op Zoom (la Pucelle) nagenoeg onneembaar werd. Daarmee maakt dit fort deel uit van onze nationale geschiedenis.

Nieuwe invulling

De werkgroep zet in op een nieuwe invulling van De Waterschans. De watersportvereniging ‘de Schelde’ en zeeverkennersgroep Karel Doorman zoeken al jaren naar een betere plek voor een nieuwe jachthaven. Ook andere watersportverenigingen als Zeewitoe zien om naar een plek met een betere huisvesting. Het oude havenkanaal dat in het plan Schelde Veste weer wordt open gegraven, biedt echter onvoldoende capaciteit voor de verwachte groei van deze verenigingen. De grachten van de Waterschans die op het havenkanaal aansluiten zijn dan ook een logische aanvulling op de groeiende vraag naar ligplaatsen.

De verenigingen beogen daarbij zich te huisvesten op de Waterschans, waar gebouwen moeten verrijzen die terug doen denken aan de manschappenverblijven die op het fort stonden. Deze gebouwen kunnen ook plaats bieden aan bijvoorbeeld schutterijen die daarmee in een natuurlijke omgeving komen, maar ook andere verenigingen zijn denkbaar. Steeds staat daarbij het historische karakter van de locatie en het behoud ervan voorop.

Trekpleister

Zo’n herstelde Waterschans vormt een toeristische trekpleister van de eerste orde. In de plannen van de werkgroep blijft de Waterschans daarom publiek toegankelijk. Een moderne ingerichte jachthaven in een aantrekkelijke omgeving vlakbij het stadscentrum werkt sowieso als een magneet, en niet alleen op pleziervaarders. Met een goede horecavoorziening in een van de ‘manschappenverblijven’ ontstaat een geweldige plek voor een tussenstop voor een fietstochtje vanuit de stad, via Molenplaat en Bergse plaat, en voor de bestemming van een wandeling vanuit de stad via de nieuwe wijk de Vesten, of vanaf de Boulevard via de Geertruidadijk, die je straks ook langs de wijk Spaense scharen voert. Kortom, de Waterschans wordt ‘een plek om te (ver)blijven’, zoals het motto van de werkgroep luidt.

Of dit toekomstplaatje ooit werkelijkheid wordt, hangt overigens af van de gemeenteraad, die dit najaar besluiten neemt over de ontwikkeling en invulling van het plan Schelde Veste. Een uitbreidingsplan dat gezien de voorzienbare tekorten met grote omzichtigheid wordt behandeld. “Dit tekort er niet toe mag leiden dat de na ons komende generaties een prachtig monument ontnomen wordt,” vindt de werkgroep.

Als deze voorstellen nu niet te realiseren zijn, zien de betrokken organisaties liever dat deze cultuurhistorisch belangrijke plek - in afwachting van betere tijden - gewoon blijft liggen dan dat de grond voor de voorgestelde intensief stedelijke bebouwing wordt verkocht. Dat zou namelijk een verdere teloorgang van de Waterschans betekenen. De jachthaven zal dan wat langer moeten wachten voor dat het op die plek een echte eyecatcher voor de stad en de Brabantse Wal wordt.

Interesse?

Als u geïnteresseerd bent in de geschiedenis van de Waterschans moet u eens kijken op http://www.hanleune.nl/militaire-geschiedenis.

Voor wie de Waterschans in zijn huidige toestand eens wil bekijken, is een wandeling of fietstochtje vanaf de Boulevard over de Geertruidadijk langs de Binnenschelde de moeite waard.